न्युयोर्क / विश्वभर कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को प्रयोगबाट तीव्र रूपमा सङ्गीत सिर्जना भइरहँदा श्रोताहरूलाई वास्तविक र प्रविधि-सिर्जित सङ्गीत छुट्याउन सहज बनाउने उद्देश्यले एक ऐतिहासिक कदम चालिएको छ। विश्वका प्रमुख सङ्गीत उद्योगसम्बद्ध संस्थाहरूले एआईको प्रयोगबाट तयार गरिएका सङ्गीत सामग्रीहरूको पहिचानका लागि एक नयाँ स्वेच्छिक लेबलिङ प्रणाली सार्वजनिक गरेका हुन्। फोनोग्राफिक उद्योगको अन्तर्राष्ट्रिय महासङ्घ (IFPI) र रेकर्डिङ इन्डस्ट्री एसोसिएसन अफ अमेरिका (RIAA) ले प्रतिष्ठित ग्रामी अवार्ड आयोजकसहित अन्य अग्रणी संस्थाहरूसँग रणनीतिक साझेदारी गर्दै यो पारदर्शी प्रणाली कार्यान्वयनमा ल्याएका हुन्। संस्थाहरूद्वारा जारी संयुक्त विज्ञप्तिमा आम श्रोताहरूले कुनै पनि सङ्गीत सिर्जनामा एआईको भूमिका कति र कसरी भएको छ भन्ने स्पष्ट जानकारी पाउन चाहेकाले बजारमा पारदर्शिता र विश्वसनीयता कायम गर्न यो डिजिटल लेबलले कोसेढुङ्गाको काम गर्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।

यो नयाँ प्रणाली अन्तर्गत सङ्गीत बजारमा मुख्य गरी दुई प्रकारका विशिष्ट लेबलहरू प्रयोग गरिने व्यवस्था गरिएको छ। पहिलो प्रकारको लेबलका रूपमा ‘एआईद्वारा सिर्जना गरिएका’ (AI-Generated) भन्ने चिन्ह प्रयोग हुनेछ, जुन त्यस्ता गीत वा रेकर्डिङमा लगाइनेछ जहाँ अधिकांश वा सम्पूर्ण सिर्जनात्मक पक्षहरू पूर्ण रूपमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताबाटै तयार पारिएका हुन्छन्। यस विधा अन्तर्गत एआईबाट पूर्ण रूपमा कम्पोज गरिएका गीत, एआईद्वारा तयार गरिएका मुख्य स्वर (भोकल) वा प्रमुख वाद्य ट्र्याक (इन्स्ट्रुमेन्टल) समेत समावेश हुनेछन्। अर्कोतर्फ, दोस्रो प्रकारको लेबलका रूपमा ‘एआई–सहायता प्राप्त’ (AI-Assisted) चिन्हको व्यवस्था गरिएको छ, जुन मूलतः मानव सिर्जना र कलामा आधारित भए पनि त्यसका केही आंशिक सिर्जनात्मक हाँगाहरूमा मात्र एआईको सहयोग लिइएको हुन्छ। यस प्रकारका संगीत सामग्रीमा मुख्य स्वर र प्रमुख वाद्य प्रस्तुतीकरण भने अनिवार्य रूपमा मानव कलाकारले नै गरेको हुनुपर्ने कडा मापदण्ड तोकिएको छ।

यो स्वेच्छिक लेबलिङ प्रणालीलाई विश्वका प्रमुख सङ्गीत स्ट्रिमिङ सेवाहरूसँग समन्वय गरी विश्वव्यापी रूपमा पूर्ण रूपमा लागू गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। डिजिटल बजारमा सङ्गीत स्ट्रिमिङ सेवा ‘डिजर’ले एआईबाट सिर्जित सामग्रीहरूलाई स्वचालित रूपमा चिह्न लगाउने आधुनिक प्राविधिक व्यवस्था यसअघि नै सुरु गरिसकेको छ। उक्त कम्पनीका अनुसार हाल नयाँ अपलोड हुने कुल सामग्रीमध्ये करिब आधा हिस्सा एआईबाटै सिर्जित भइरहेका छन् भने डिजरले ९९ दशमलव आठ प्रतिशतको उच्च शुद्धताका साथ एआई सङ्गीत पहिचान गर्ने विशेष प्रणालीसमेत विकास गरिसकेको छ। यसै वर्षको सुरुमा एप्पल म्युजिकका एक उच्च अधिकारीले पनि नयाँ अपलोड हुने सामग्रीमध्ये एक तिहाइभन्दा बढी पूर्ण रूपमा एआई सिर्जित हुने खुलासा गरेका थिए। एप्पल म्युजिक, अमेजन म्युजिक र स्पोटिफाइजस्ता विश्वप्रसिद्ध स्ट्रिमिङ सेवाहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने ‘डिजिटल मिडिया एसोसिएसन’ (DiMA) ले पनि यो नयाँ लेबलिङ प्रणालीको स्वागत गर्दै प्रयोगकर्ताहरूलाई थप पारदर्शी र भरपर्दो जानकारी उपलब्ध गराउन एआईसम्बन्धी मेटाडाटालाई अझ सुदृढ बनाउँदै लैजाने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यसै क्रममा स्पोटिफाइले पनि कलाकारको आधिकारिक सामग्री पहिचान गर्न ‘स्पोटिफाइद्वारा प्रमाणित’ लेबल सुरु गर्नुका साथै एआईद्वारा हुने प्रतिरूपण (Impersonation) अर्थात् कलाकारको नक्कली स्वर बनाउने प्रवृत्ति रोक्न नयाँ सुरक्षा उपायहरू लागू गरेको छ।