किन्शासा / लोकतान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो (डीआरसी) मा घातक इबोला भाइरसको प्रकोप अत्यन्तै उच्च र भयावह बन्दै गएको चेतावनी विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) ले दिएको छ। जेनेभामा आयोजित पत्रकारहरूसँगको विशेष साक्षात्कारमा बोल्दै डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक टेड्रोस एड्हानोम गेब्रेयससले कङ्गोमा जारी सक्रिय सशस्त्र द्वन्द्व, सुरक्षाहीनता र कतिपय क्षेत्रमा देखिएको सामुदायिक प्रतिरोधका कारण प्रभावित स्थानहरूमा उपचारको पहुँच पुर्याउन गम्भीर बाधा उत्पन्न भएको बताउनुभएको छ। यसले महामारी नियन्त्रणका लागि सञ्चालित प्रतिकार्य अपरेसनको प्रभावकारितालाई समेत निकै सीमित पारेको छ। स्वास्थ्य निकायहरूद्वारा निगरानी, उपचार र अनुसन्धानमा उल्लेखनीय प्रयासहरू भइरहे तापनि रोगको तीव्र फैलावटले नियन्त्रणका सबै प्रयासहरूलाई पछाडि पार्दै लगेको महानिर्देशक टेड्रोसले स्पष्ट पार्नुभयो। रोकथामका अथक प्रयासका बावजुद डीआरसीको इटुरी प्रान्तको उपचार केन्द्र र समग्र प्रकोपको केन्द्रबिन्दुमा यस हप्ताको सुरुदेखि नै सङ्क्रमणको दर उच्च विन्दुमै कायम रहेको छ।
डीआरसीका स्वास्थ्य अधिकारीहरूले जारी गरेको पछिल्लो आधिकारिक प्रतिवेदन अनुसार देशमा इबोला सङ्क्रमणका कारण हालसम्म ८२८ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने कुल सङ्क्रमितको सङ्ख्या २ हजार १२४ जना पुगेको छ। अधिकारीहरूका अनुसार बुन्डिबुग्यो इबोला भाइरसको यो प्रकोप हालसम्म इटुरी, उत्तरी किवु, दक्षिण किवु, हाटउले र सोपा गरी कङ्गोका पाँच वटा प्रमुख प्रान्तहरूमा विस्तार भइसकेको छ। अहिलेसम्म पुष्टि भएका कुल सङ्क्रमणहरूमध्ये लगभग ९० प्रतिशत हिस्सा इटुरी प्रान्तमा मात्रै केन्द्रित रहेको तथ्याङ्कले देखाउँछ। अझ बढी चिन्ताको विषय, महागीको सीमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा समेत सङ्क्रमण पुष्टि भएकाले छिमेकी देश युगान्डामा सम्भावित सीमापार सङ्क्रमण फैलिन सक्ने भन्दै क्षेत्रीय सुरक्षामा ठुलो चिन्ता बढाएको छ। कङ्गो सरकारले गत मे १५ मा आधिकारिक रूपमा महामारीको घोषणा गरेको दुई महिना पूरा भइसकेको परिप्रेक्ष्यमा यो प्रकोप उत्तरपूर्वी कङ्गोको क्षेत्रबाट विस्तार भई इतिहासकै तेस्रो सबैभन्दा ठुलो इबोला प्रकोपका रूपमा परिणत भएको छ।
डब्ल्यूएचओका प्रमुख टेड्रोसका अनुसार गत महिनादेखि यो महामारी अघिल्ला प्रकोपहरू भन्दा निकै तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ, जसमा इटुरीमा भएको तीव्र सङ्क्रमण सबैभन्दा ठुलो चिन्ताको विषय बनेको छ। हाल नयाँ पत्ता लागेका सङ्क्रमितहरूमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी व्यक्तिहरू पहिलेको सम्पर्क सूची (कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ) सँग जोडिएका छैनन्, जसको अर्थ महामारी फैलिरहेको महत्त्वपूर्ण प्रसारण प्रक्रिया अझै पत्ता लाग्न सकेको छैन। बिडम्वनापूर्ण अवस्था के छ भने, लगभग दुई तिहाइ सङ्क्रमित बिरामीहरूको मृत्यु कुनै पनि स्वास्थ्य सुविधा वा अस्पतालमा पुग्नु अगावै आफ्नै समुदायभित्र भइरहेको छ। यद्यपि, पछिल्लो समयमा महामारी प्रतिकार्य क्षमता विस्तार गर्ने प्रक्रिया जारी रहेको र उपचार क्षमतालाई बढाएर अहिले ८०० शय्या (बेड) भन्दा बढी पुर्याइएको डब्ल्यूएचओले जनाएको छ। यसका साथै प्रकोपको सुरुवातमा केवल एउटा मात्र रहेको प्रयोगशाला पूर्वाधारलाई बढाएर अहिले प्रभावित क्षेत्रहरूमा १६ वटा आधुनिक प्रयोगशालाहरू स्थापना गरिएका छन्।
डीआरसीको प्रतिवेदन अनुसार जुलाई १५ सम्म ७२५ जना बिरामीहरू स्वास्थ्यकर्मीको सम्पर्कमा रही अस्पतालमा भर्ना भएका छन् भने अन्य ३९० जना सङ्क्रमणमुक्त भई निको भइसकेका छन्। यसअघि नै सङ्क्रमित बिरामीहरूको क्लिनिकल उपचारको मूल्याङ्कन गर्न, एन्टिबडी ‘एमबीपी-१३४’ र एन्टिभाइरल औषधि ‘रेम्डेसिभिर’ लाई व्यक्तिगत रूपमा तथा संयोजन (कम्बिनेसन) का रूपमा प्रयोग गरी हेर्न डब्ल्यूएचओ समर्थित विशेष परीक्षण जुलाई २ देखि डीआरसीमा सुरु भइसकेको छ। यसका साथै अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयले विकास गरेको नयाँ खोपको परीक्षण गत सोमबारदेखि सुरु गरिएको छ भने कङ्गो नेसनल इन्स्टिच्युट फर बायोमेडिकल रिसर्चको नेतृत्वमा छुट्टै अध्ययन मङ्गलवारदेखि अगाडि बढाइएको छ। डब्ल्यूएचओ प्रमुखले महामारी नियन्त्रणका लागि थप अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन र आर्थिक सहयोगका लागि विश्व समुदायसमक्ष जोडदार अपिल गर्नुभएको छ। उहाँले संयुक्त डब्ल्यूएचओ-अफ्रिका सीडीसी कन्टिनेन्टल प्रिपेयर्डनेस र रेस्पोन्स प्लानले हाल गम्भीर कोष अभावको सामना गरिरहेको चेतावनी दिँदै यो मानवीय सहयोग वा परोपकार मात्र नभई विश्वकै राष्ट्रिय सुरक्षामा गरिएको महत्त्वपूर्ण लगानी भएको प्रष्ट पार्नुभयो।
यसैबिच, कङ्गोसँग सीमा जोडिएको छिमेकी देश युगान्डामा भने इबोला प्रकोपको समाप्ति नजिक पुगेको सुखद जानकारी टेड्रोसले दिनुभएको छ। युगान्डामा पछिल्लो समयमा पुष्टि भएका इबोलाका बिरामीहरू पूर्ण रूपमा निको भएर अस्पतालको केयर सेन्टरबाट डिस्चार्ज भइसकेका छन्। युगान्डाले हालको महामारीको लहरबाट दुई जनाको मृत्युसहित कुल २० जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको घटना रेकर्ड गरेको थियो। यद्यपि, युगान्डा र दक्षिण सुडानसँग कङ्गोको खुला सिमाना, मानिसहरूको निरन्तरको आवतजावत, असुरक्षात्मक गतिविधि र सीमापार हुने आर्थिक तथा सामाजिक आदान–प्रदानका कारण भाइरस सङ्क्रमण स्थानान्तरण हुन निकै सहज वातावरण बन्ने जोखिम प्रतिवेदनले औंल्याएकाले ती क्षेत्रमा अझै पनि उच्च निगरानी राख्न आवश्यक देखिएको छ।
