काठमाडौँ / आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) अर्थात् कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विश्वव्यापी सुशासन, सन्तुलित विकास र सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यका साथ विश्वका २९ वटा देशहरूले साङ्घाईमा एउटा ऐतिहासिक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन्। चीनमा आयोजित सन् २०२६ को ‘विश्व एआई सम्मेलन तथा ग्लोबल एआई गभर्नेन्स’ सम्बन्धी उच्चस्तरीय बैठकका अवसरमा ‘वर्ल्ड आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कोअपरेशन अर्गनाइजेसन’ (विश्व एआई सहयोग सङ्गठन) स्थापना गर्ने सम्झौता सर्वसम्मत रूपमा पारित भएको हो। सम्झौताका सर्तहरू अनुसार नवगठित यो संस्था पूर्ण रूपमा एक स्वतन्त्र अन्तरसरकारी अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन हुनेछ र यसको केन्द्रीय मुख्यालय चीनको साङ्घाई सहरमा रहने गरी तय गरिएको छ।
चिनियाँ विदेश मन्त्री वाङ्ग यीले सार्वजनिक गर्नुभएको आधिकारिक जानकारी अनुसार चीन, कजाकिस्तान, लाओस, पाकिस्तान, रूस र इन्डोनेसियासहित विश्वका २९ वटा विभिन्न देशका उच्च प्रतिनिधिहरूले यस ऐतिहासिक स्थापना सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन्। साङ्घाईमा आयोजित सो विशेष हस्ताक्षर समारोहमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस लगायत विभिन्न शक्तिशाली राष्ट्र तथा प्रभावशाली अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूका विशिष्ट प्रतिनिधिहरूको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको थियो। यस सङ्गठनले विश्वभर एआई प्रविधिको विकास र प्रयोगलाई एउटा निश्चित कानुनी तथा नैतिक दायराभित्र ल्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास विश्व समुदायले लिएको छ।
सहमति पत्रमा उल्लेख भए अनुसार, नव गठित यस अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको बडापत्र (UN Charter) का मूलभूत उद्देश्य तथा सिद्धान्तहरूलाई पूर्ण रूपमा समर्थन र आत्मसाथ गर्ने प्रतिज्ञा गरेको छ। प्रविधिको प्रयोगमार्फत आम नागरिकको हितलाई सर्वोपरि ठानी सार्वजनिक लाभका लागि आवश्यक परामर्श, सहकार्य र संयुक्त योगदानलाई बढावा दिँदै यो सङ्गठन पूर्ण रूपमा जनकेन्द्रित दृष्टिकोणबाट सञ्चालित हुनेछ। अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र विश्वव्यापी शासन प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाई एआई प्रविधिलाई सम्पूर्ण मानव जाति र पर्यावरणका लागि फाइदाजनक, सुरक्षित र निष्पक्ष बनाउनु यसको मुख्य ध्येय रहनेछ। साथै, प्रविधिको दुरुपयोग रोक्दै सम्पूर्ण मानवताको साझा फाइदाका लागि एआईको स्वस्थ, उत्तरदायी र व्यवस्थित विकासलाई अघि बढाउनु नै सङ्गठनको मूल संकल्प रहेको छ।
