श्रीहरिकोटा (आन्ध्रप्रदेश) / विश्वव्यापी अन्तरिक्ष अर्थतन्त्रमा आफ्नो हिस्सा बलियो बनाउने रणनीतिक लक्ष्यका साथ अघि बढिरहेको छिमेकी देश भारतले अन्तरिक्ष प्रविधिको क्षेत्रमा अर्को एउटा ऐतिहासिक सफलता हासिल गरेको छ। भारतको पहिलो निजी क्षेत्रद्वारा निर्मित ‘अर्बिटल रकेट’ ले शनिबार आन्ध्रप्रदेशस्थित श्रीहरिकोटाको सतिश धावन स्पेस सेन्टरबाट आफ्नो पहिलो उडान सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको हो। निजी क्षेत्रको स्टार्टअप कम्पनी ‘स्काईरुट एरोस्पेस’ द्वारा अत्याधुनिक प्रविधिमा निर्माण गरिएको ‘विक्रम-१’ नामक यस रकेटलाई ठूलो खुसीयाली र जयजयकारका बीच प्रक्षेपण गरिएको थियो। यस ऐतिहासिक प्रक्षेपणको मुख्य उद्देश्य साना उपग्रहहरूलाई पृथ्वीको सतहदेखि दुई हजार किलोमिटर टाढाको तल्लो कक्ष (लोअर अर्थ अर्बिट) मा सुरक्षित रूपमा पुर्याउनु रहेको छ। सात तले भवन बराबरको उचाइ भएको यो अत्याधुनिक रकेटले ३५० किलोग्राम (७७१ पाउन्ड) सम्मको भार (पेलोड) सजिलै बोक्न सक्ने क्षमता राख्दछ।
यस अभूतपूर्व व्यावसायिक उडानको अभूतपूर्व सफलतापछि स्काईरुट एरोस्पेसले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ (ट्विटर) मार्फत “हेलो स्पेस, हामी आइपुग्यौँ” भन्दै विक्रम-१ को पहिलो परीक्षण उडानले आफ्नो निर्धारित अभियान पूर्ण रूपमा सफल पारेको जानकारी सार्वजनिक गरेको छ। भारतीय निजी क्षेत्रको यो पहिलो अर्बिटल प्रक्षेपणलाई ‘इन्डियन नेशनल स्पेस प्रमोशन एन्ड अथोराइजेसन सेन्टर’ का अध्यक्ष पवन गोएन्काले अपेक्षा गरेभन्दा धेरै उत्कृष्ट नतिजा आएको भन्दै प्रशंसा गर्नुभएको छ। यस्तै, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले यस ऐतिहासिक प्रयासलाई ‘भारतको अन्तरिक्ष यात्रामा एउटा कोशेढुङ्गा क्षण’ को संज्ञा दिनुभएको छ। अन्तरिक्ष क्षेत्रमा निजी कम्पनीहरूको बढ्दो उत्साहजनक सहभागिताले प्रविधिको क्षेत्रमा नयाँ क्षितिज खोलेको र नवप्रवर्तनलाई तीव्र बनाएको उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्री मोदीले यो गौरवमय उपलब्धिले असङ्ख्य युवाहरूलाई ठूलो सपना देख्न र निडर भएर नयाँ आविष्कार गर्न प्रेरित गर्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो।
यो ऐतिहासिक रकेटले अन्तरिक्षमा विभिन्न प्रकारका विशिष्ट पेलोडहरू बोकेको छ, जसमा प्रयोगशालामा उत्पादित विशेष हीरा तथा अन्तरिक्षमा थुप्रिएका फोहोरहरू हटाउन सक्षम रोबोटिक उपकरणहरू समावेश छन्। त्यसका साथै, रकेटले १८ क्यारेट सुनबाट बनेको एउटा सानो रकेटको प्रतिकृतिसमेत बोकेको छ, जसमा भारतीय भौतिकशास्त्री विक्रम साराभाई, सी.भी. रामन र पूर्व राष्ट्रपति एवं प्रख्यात अन्तरिक्ष इन्जिनियर डा. एपीजे अब्दुल कलामका साना मूर्तिहरू सजाइका छन्। भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसरो) को दशकौँ लामो लगानी र अनुसन्धानमा टिकेको भारतको अन्तरिक्ष महत्वाकाङ्क्षाले हालका वर्षहरूमा तीव्र गति लिएको छ। सन् २०२० मा अन्तरिक्ष क्षेत्रलाई निजी व्यावसायिक कम्पनीहरूका लागि खुला गरिएसँगै हाल करिब ८.४ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको भारतको अन्तरिक्ष अर्थतन्त्र द्रुत रूपमा विस्तार हुँदै ४०० भन्दा बढी अन्तरिक्ष उद्यमहरू क्रियाशील भइसकेका छन्।
यस ऐतिहासिक प्रक्षेपणपछि भारतका विदेशमन्त्री एस. जयशङ्करले भारतको अन्तरिक्ष महत्वाकाङ्क्षा अब नयाँ उचाइमा पुगेको बताउनुभयो। यसअघि सन् २०२३ को अगस्टमा रूस, अमेरिका र चीनपछि चन्द्रमाको सतहमा मानवरहित यान सफलतापूर्वक अवतरण गराएर भारत विश्वकै चौथो देश बन्न सफल भएको थियो। इसरोका पूर्व अध्यक्ष के. शिवनले निजी अन्तरिक्ष उद्यमहरूको कडा मिहिनेतको प्रशंसा गर्दै यो सफलता विगतमा क्षेत्र खुला गर्दा रोपिएको नीतिको मीठो फल भएको टिप्पणी गर्नुभयो। रकेट निर्माण अन्तरिक्ष प्रणालीको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण र जटिल प्रविधि मानिने भएकाले स्काईरुटको यस उपलब्धिले विश्वव्यापी रूपमै ठूलो प्रभाव पार्ने र यसले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा भारतको प्रतिष्ठालाई अझ उच्च बनाउने दाबी उहाँले गर्नुभयो।
