काठमाडौँ / आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्रविधिको तीव्र विकाससँगै आवश्यक पर्ने डाटा सेन्टरहरूको अनियन्त्रित निर्माणविरुद्ध संयुक्त राज्य अमेरिकामा व्यापक जनआक्रोश सडकमा ओर्लिएको छ। विगत एक वर्षदेखि तीव्र गतिमा भइरहेको एआई पूर्वाधार विस्तार र त्यसले स्थानीय राजनीतिमा पारेको गम्भीर प्रभावविरुद्ध शनिबार अमेरिकाका कम्तीमा १२५ फरक-फरक स्थानहरूमा एकैसाथ विरोध प्रदर्शन सुरु भएको छ। एआई पूर्वाधार विस्तारको विरोधमा राष्ट्रिय स्तरमा योजनाबद्ध र समन्वयात्मक रूपमा प्रदर्शन हुन लागेको यो पहिलो पटक हो। स्थानीय बासिन्दाहरूको व्यापक विरोध र कानुनी मापदण्डको अभावका बाबजुद पनि विकासकर्ताहरूसँग गोप्य सम्झौता (Non-disclosure agreements) गरेर डाटा सेन्टरहरूलाई अनुमति दिने स्थानीय अधिकारीहरूको कदमप्रति सर्वसाधारण आगो भएका छन्। यो नागरिक आक्रोश यतिबेला राज्य र राष्ट्रिय स्तरका राजनीतिज्ञहरूका लागि समेत टाउको दुखाइको विषय बनेको छ, जसका कारण आगामी चुनावहरूमा यो एक प्रमुख राजनीतिक मुद्दा बन्ने सङ्केत देखिएको छ।

‘ह्युमन्सफर्स्ट’ (HumansFirst) नामक नागरिक समूहको अगुवाइमा सुरु भएको यस आन्दोलनले डाटा सेन्टरहरूको निर्माणलाई जनताप्रति “उत्तरदायी नरहेको” र “नागरिक स्वतन्त्रतामाथिको अक्षम्य हस्तक्षेप” भन्दै चर्को आलोचना गरेको छ। यो आन्दोलन कुनै एउटा राजनीतिक विचारमा मात्र सीमित नरही अमेरिकी समाजका विभिन्न वैचारिक धारहरूलाई एक ठाउँमा ल्याउने एउटा साझा कडी बनेको छ। हालै सार्वजनिक भएको एक रोयटर्स/इप्सस (Reuters/Ipsos) सर्वेक्षण अनुसार केवल एक तिहाइ अमेरिकीहरू मात्र देशमा भइरहेको डाटा सेन्टर निर्माणको गतिप्रति सन्तुष्ट छन्। त्यस्तै, केवल १४ प्रतिशत उत्तरदाताले मात्र मेटा, अल्फाबेट, अमेजन, माइक्रोसफ्ट र एलन मस्कको एक्सएआई (xAI) जस्ता प्रविधि कम्पनीहरूका एआई परियोजनालाई सघाउने डाटा सेन्टरहरू आफ्नो समुदायमा निर्माण गरियोस् भन्ने चाहना राखेका छन्।

आन्दोलनकारीहरूले मुख्य रूपमा डाटा सेन्टर निर्माण प्रक्रियामा पूर्ण पारदर्शिता, प्राकृतिक स्रोतसाधन र वातावरणीय स्वास्थ्यको रक्षा, तथा स्थानीय समुदायका लागि राम्रो आम्दानी हुने युनियन रोजगारीको ग्यारेन्टी हुनुपर्ने माग अघि सारेका छन्। तथ्याङ्क अनुसार डाटा सेन्टर विकासको केन्द्र मानिएको रिपब्लिकन पार्टीको बाहुल्यता रहेको टेक्सस राज्यमा सबैभन्दा बढी १६ स्थानमा प्रदर्शन भइरहेको छ भने जर्जियामा ११, क्यालिफोर्निया, फ्लोरिडा र पेन्सिलभेनियामा ७-७ स्थानमा प्रदर्शन तय गरिएको छ। विशेषगरी क्यालिफोर्नियाको मरुभूमि क्षेत्रमा प्रस्तावित एउटा डाटा सेन्टरले कोलोराडो नदीबाट वार्षिक २६ करोड ग्यालन ताजा पानी खपत गर्ने योजना बनाएपछि पर्यावरणविद्हरूले एआईका लागि यसरी अमूल्य पानी नष्ट गरिनुलाई एक भयानक र निराशाजनक (Dystopian) कदमको संज्ञा दिएका छन्। यद्यपि, उद्योगहरूको छाता सङ्गठन ‘डाटा सेन्टर कोलिसन’ ले भने आफ्ना सदस्यहरू समुदायप्रति सधैँ जिम्मेवार छिमेकीका रूपमा प्रस्तुत हुने दाबी गर्दै आएको छ।