काठमाडौँ / विश्वप्रसिद्ध दूरसञ्चार प्रविधि कम्पनी नोकियाले साउन ३० गते (जुलाई १५) आफ्नो नयाँ ‘AI-RAN’ (आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स-रेडियो एक्सेस नेटवर्क) प्लेटफर्म सार्वजनिक गर्दै यसलाई उद्योगकै पहिलो भएको दाबी गरेको छ। कम्पनीको आफ्नै ‘anyRAN’ सफ्टवेयर र बहुराष्ट्रिय प्रविधि कम्पनी एनभिडिया (NVIDIA) को ‘Aerial’ प्रणालीमा आधारित यो प्लेटफर्मले सेवा प्रदायकहरूलाई उनीहरूसँग पहिले नै उपलब्ध रहेको स्पेक्ट्रम (तरंग) बाट धेरै गुणा बढी क्षमता तान्न मद्दत गर्ने दाबी गरिएको छ। नोकियाले यस प्रक्षेपणलाई विगत केही दशकयताकै रेडियो आर्किटेक्चर (रेडियो संरचना) को सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र ठूलो परिवर्तनका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। प्राविधिक दृष्टिकोणबाट हेर्दा, यस प्लेटफर्मले हालसम्म २० प्रतिशतभन्दा बढी स्पेक्ट्रल दक्षता (spectral efficiency) देखाएको छ भने कम्पनीले सन् २०२७ सम्ममा ५० प्रतिशत र सन् २०२८ सम्ममा १०० प्रतिशतभन्दा बढीको दक्षता हासिल गर्ने महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य राखेको छ, जसको अर्थ सञ्चालकहरूले आफ्नो विद्यमान स्पेक्ट्रमको क्षमतालाई झन्डै दोब्बर बनाउन सक्नेछन्। यद्यपि, यी पछिल्ला तथ्याङ्कहरू नतिजा नभएर लक्ष्य मात्र हुन् र नोकियाको आफ्नै कार्यतालिका अनुसार यस वर्षको अन्त्यमा यसको परीक्षण (पाइलट) सुरु भई सन् २०२७ मा मात्र यो व्यावसायिक रूपमा उपलब्ध हुनेछ। दूरसञ्चार सञ्चालकहरूले यो क्षमता कुनै नयाँ हार्डवेयर खरिद नगरी केवल सफ्टवेयर सब्सक्रिप्सन (वार्षिक शुल्क) मार्फत खरिद गर्न सक्नेछन्, जसमा विद्यमान एयरस्केल (AirScale) साइटहरूका लागि जिपियु-सञ्चालित प्लग-इन कार्ड, स्ट्यान्डअलोन AI-RAN नोड, र क्लाउड-सर्भर गरी तीनवटा डिप्लोइमेन्ट विकल्पहरू उपलब्ध गराइएको छ।

यो प्रक्षेपण केवल एउटा नयाँ उत्पादनको कथा मात्र नभएर नोकियाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (CEO) जस्टिन होटार्डका लागि आफ्नो सबैभन्दा कमजोर व्यवसायलाई पुनरुत्थान गर्ने एउटा ठूलो रणनीतिक प्रयास पनि हो। सन् २०२५ मा कार्यभार सम्हालेका होटार्डका लागि रेडियो व्यवसाय सबैभन्दा कठिन समस्याका रूपमा रहँदै आएको थियो। नोकियाको नोभेम्बर महिनाको क्यापिटल मार्केट डेमा उनले लगानीकर्ताहरूलाई मोबाइल व्यवसायले सन्तोषजनक प्रतिफल दिन नसकेको स्वीकार गर्दै लागत कटौतीसहित यसलाई नयाँ ‘मोबाइल इन्फ्रास्ट्रक्चर’ खण्डमा गाभेका थिए। यो सुधार कार्यको केन्द्रमा सन् २०२५ अक्टोबरमा एनभिडियासँग भएको साझेदारी रहेको छ, जसअन्तर्गत चिप निर्माता कम्पनी एनभिडियाले नोकियामा करिब ३ प्रतिशत हिस्साका लागि १ बिलियन अमेरिकी डलर लगानी गरेको थियो। आफ्नै परम्परागत कस्टम चिप्सको सट्टा एनभिडियाको सिलिकन र क्युडा (CUDA) सफ्टवेयरमा निर्भर भएर नोकियाले महँगो इन-हाउस अनुसन्धान र विकास (R&D) को भार कटौती गरी त्यसलाई सफ्टवेयरतर्फ केन्द्रित गर्न खोजेको छ, जसलाई सीईओ होटार्डले पुरानो हार्डवेयर मोडलबाट बाहिर निस्कने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। बजार विश्लेषक संस्था ओम्डिया (Omdia) का अनुसार सन् २०३० सम्ममा विश्वव्यापी AI-RAN को अवसर २०० बिलियन डलरभन्दा माथि पुग्ने अनुमान गरिएको छ।

यद्यपि, नोकियाको “उद्योगकै पहिलो” भन्ने दाबीलाई भने बजारमा सूक्ष्म रूपमा हेरिएको छ। नोकियाको मुख्य प्रतिस्पर्धी कम्पनी एरिक्सनले गत असार (जुन) महिनामै व्यावसायिक रूपमा ‘AI-in-RAN’ सफ्टवेयर सब्सक्रिप्सन बिक्री गर्न सुरु गरिसकेको छ, जसले १५ भन्दा बढी लाइभ नेटवर्कहरूमा १० प्रतिशत राम्रो स्पेक्ट्रल दक्षता र २० प्रतिशत उच्च डाउनलिङ्क थ्रुपुट प्रवाह गरिरहेको छ र यसका लागि कुनै छुट्टै जिपियु (GPU) को आवश्यकता पर्दैन। बजार उपलब्धताका आधारमा एरिक्सन पहिले नै अगाडि आइसकेकाले नोकियाको पहिलो हुने दाबी केवल साँघुरो परिभाषा अर्थात् “जिपियु-त्वरित (GPU-accelerated) AI-RAN प्लेटफर्म” मा मात्र सीमित देखिन्छ। अर्कोतर्फ, नोकियाले आफ्नो रेडियो मार्गचित्र पूर्ण रूपमा एनभिडियासँग जोडेको छ र कम्पनीकी प्रमुख प्रविधि अधिकृत (CTO) पल्लवी महाजनले यसको केही ‘लेयर १’ सफ्टवेयरहरू अन्तर्निहित हार्डवेयरसँग बाँधिएको स्वीकार गर्नुभएको छ। यसको विपरीत एरिक्सनले भने कुनै एक हार्डवेयरमा मात्र निर्भर रहन नपरोस् भनेर आफ्ना एआई सुविधाहरूलाई सिलिकन-स्वतन्त्र (silicon-independent) बनाएको छ। नोकियाको यो रणनीति पूर्ण रूपमा व्यावसायिक रूपमा बजारमा आउन बाँकी रहेको र यसको मुख्य सफलता आगामी वर्षहरूमा मात्र देखिने भए तापनि, उद्योगकै प्रमुख एआई-चिप आपूर्तिकर्तासँग साझेदारी गरेर सब्सक्रिप्सन मोडलमा जानु नोकियाका लागि एउटा बलियो व्यावसायिक कमब्याकको सुरुवात मान्न सकिन्छ।