काठमाडौँ / विश्वका स्थापित र अग्रणी उपभोक्ता वस्तु (FMCG) उत्पादक कम्पनीहरूले आफ्ना उत्पादनहरूको विकास प्रक्रियालाई तीव्र बनाउन र नवप्रवर्तनलाई बढावा दिन आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्रविधिको व्यापक प्रयोग सुरु गरेका छन्। फ्रान्सेली सौन्दर्य प्रसाधन उत्पादक समूह लोरियल (L’Oreal) ले विगत चार वर्षदेखि आफ्ना प्रयोगशालाहरूमा एआईको प्रयोग गर्दै आएको छ, जसले गर्दा नयाँ उत्पादन विकासको समयसीमा छोट्टिनुका साथै पोर्टफोलियोमा पहिले नै उपलब्ध रहेका सामग्रीहरूको नयाँ उपयोगिता पहिचान गर्न ठूलो मद्दत पुगेको छ। लोरियलको उपभोक्ता उत्पादन महाशाखाका अध्यक्ष फेब्रिस मेगार्बानेका अनुसार यो प्रविधिले नयाँ फर्मुलेसनमा प्रयोग गर्नु अघि नै विभिन्न अणु (Molecules) हरूले छाला र कपालमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुराको सटीक भविष्यवाणी गर्न वैज्ञानिकहरूलाई सक्षम बनाएको छ। कम्पनीले एआईको माध्यमबाट गरिने यो प्रेडिक्टिभ फर्मुलेसनको मद्दतले प्रयोगशालामा भौतिक परीक्षण गर्नु अगावै डिजिटल रूपमा विभिन्न चरहरूको परीक्षण गर्न सम्भव भएको र यसले उत्पादनको विकास प्रक्रियालाई साविकभन्दा चार गुणा तीव्र बनाएको जनाएको छ। हालै मात्र लोरियलले पहिले छालाको हेरचाह (Skincare) का लागि प्रयोग हुने अणुहरूलाई पुन: प्रयोग गरी कपाललाई खँदिलो र लचिलो बनाउने कोलाजेनमा आधारित स्याम्पूको विकास गरेको छ। कम्पनीका मुख्य कार्यकारी अधिकारी निकोलस हिरोनिमसले उपभोक्ताहरूको बदलिँदो रुचिलाई सम्बोधन गर्न र सुस्त बन्दै गएको बिक्री वृद्धिदरलाई उकास्न गत वर्ष ‘ब्युटी स्टिमुुलस प्लान’ घोषणा गर्नुभएको थियो, जसमा एआई मुख्य रणनीतिक हतियार बनेको छ।

सौन्दर्य प्रसाधनका अतिरिक्त खाद्य तथा पेय पदार्थ क्षेत्रका जायन्ट कम्पनीहरूले पनि एआईको प्रयोगबाट उल्लेख्य सफलता हासिल गरिरहेका छन्। क्याडबरी, टोब्लेरोन, ओरियो र चिप्स अहोय जस्ता लोकप्रिय ब्रान्डहरूको माउ कम्पनी मोन्डेलेज (Mondelez) ले एआई उपकरणको सहयोगमा नयाँ रेसेपीहरू (पकाउने विधि) विकास र परीक्षण गरिरहेको छ। मोन्डेलेजका मुख्य सूचना तथा डिजिटल अधिकारी फिलिप्पो क्याटालानोका अनुसार एआई उपकरणले मानव विशेषज्ञहरूको समीक्षा अगावै विभिन्न अनौठा सम्मिश्रणहरू सहितका रेसेपी आइडियाहरू सिर्जना गर्ने गर्दछ, जसले उत्पादन विकासका क्रममा आवश्यक पर्ने भौतिक नमूना (Physical Samples) हरूको संख्यामा भारी कटौती गरेको छ। यो उपकरणकै सहायताले कम्पनीले ‘ग्लुटेन फ्री गोल्डेन ओरियो’ कुकिज र परिमार्जित ‘चिप्स अहोय’ रेसेपी विकास गरिसकेको छ, जहाँ एआईद्वारा उत्पादित ६० प्रतिशत बिस्कुटका रेसेपीहरूले पोषण, दिगोपन र लागतका हिसाबले उत्कृष्ट नतिजा देखाएका छन्। यसका साथै, सामग्रीको उपलब्धता वा मूल्यमा उतारचढाव आउँदा बैकल्पिक सामग्री पहिचान गरी एकल स्रोतमाथिको निर्भरता घटाउन र आपूर्ति शृङ्खला (Supply Chain) लाई लचिलो बनाउन पनि एआई उपयोगी साबित भएको छ।

अर्कोतर्फ, खाद्य प्रविधिमा आएको रूपान्तरणसँगै नेस्ले (Nestle) ले सन् २०२६ को अन्त्यसम्ममा विश्वभरका आफ्ना सबै उत्पादनहरूबाट कृत्रिम खाद्य रङहरू (Artificial Food Colourings) पूर्ण रूपमा हटाउने महत्वाकांक्षी योजना बनाएको छ। नेस्लेका मुख्य प्रविधि अधिकृत स्टीफन पाल्जरका अनुसार यस कार्यका लागि प्राकृतिक विकल्पहरूको स्क्रिनिङ, उत्पादनका क्रममा तिनको परीक्षण र शेल्फ लाइफ (भण्डारण अवधि) को मूल्याङ्कन गर्न एआई प्रविधि खटाइएको छ। अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासन (FDA) ले पनि सन् २०२७ को अन्त्यसम्ममा खाद्य आपूर्तिमा बारम्बार प्रयोग हुने छवटा प्रमाणित रङ सम्मिश्रणहरू हटाउन उद्योगहरूसँग काम गरिरहेको पृष्ठभूमिमा नेस्लेको यो कदम आएको हो। यसबाहेक, चकलेट निर्माता ब्यारी क्यालेबाउटले प्लान्ट-बेस्ड (वनस्पतिमा आधारित) चकलेटका लागि सामग्रीको विकल्प पत्ता लगाउन ‘नटको’ (NotCo) सँग साझेदारी गरेको छ भने नेस्ले र आईबीएम रिसर्च (IBM Research) ले सन् २०२५ मा सामग्रीको आणविक संरचना र भौतिक-रासायनिक गुणहरूलाई विश्लेषण गरी ओस, अक्सिजन र तापमानबाट जोगाउने उच्च-अवरोधक प्याकेजिङ सामग्रीहरू पत्ता लगाउन जेनेरेटिभ एआई उपकरण विकास गरेका छन्। यस्तै, उपभोक्ता स्वास्थ्य कम्पनी हेलियन (Haleon) ले पनि सन् २०२६ जुनमा माइक्रोसफ्टसँग उपभोक्ता अन्तर्दृष्टि, वैज्ञानिक अनुसन्धान र क्लिनिकल सामग्री विकासका लागि पाँच वर्षे सहकार्यको घोषणा गरेको छ। विज्ञ क्याटालानोका अनुसार एआईले मानव श्रमलाई विस्थापित गर्ने नभई पहिले महिनौँ वा वर्षौँ लाग्ने अनुसन्धान, परीक्षण र फर्मुलेसनको प्रक्रियालाई तीव्र बनाउँदै विकासको समयसीमालाई व्यापक रूपमा छोट्याइरहेको छ।