काठमाडौँ / विश्वकप फुटबल तथा युरोपका शीर्ष लिगहरू हेर्दा धेरै दर्शकको ध्यान खेलाडीहरूले जर्सीभित्र वा अभ्यासका क्रममा जर्सी निकालेपछि देखिने कालो ‘क्रप टप’ जस्तै देखिने पोसाकतिर जाने गर्छ। सामान्य बोलीचालीमा महिलाले लगाउने स्पोर्ट्स ब्राजस्तो देखिए पनि यो कुनै सामान्य कपडा नभई आधुनिक खेलकुद प्रविधिको महत्त्वपूर्ण साधन ‘स्मार्ट भेस्ट’ (Smart Vest/GPS Football Vest) हो। करिब चार-पाँच सिजन अघि बजारमा आउँदा खेलाडीहरूले कौतूहल र चासोका साथ अभ्यास सत्रमा मात्र यसको प्रयोग सुरु गरेका थिए। सुरुका दिनहरूमा यस्ता भेस्ट लगाउँदा असजिलो हुने र यसले खेलको प्रदर्शनमा असर पार्ने सोचेर धेरै खेलाडीहरूले यसलाई मन पराएका थिएनन्। तर, प्राविधिक सुधार भई यसको तौल मात्र ६६ ग्राममा सीमित भएपछि र यसको उपादेयता पुष्टि भएपछि क्लबहरूले खेलाडीहरूलाई मनाउँदै आधिकारिक म्याचहरूमा समेत अनिवार्य रूपमा प्रयोग गराउन थालेका छन्।

स्मार्ट भेस्टको पछाडिपट्टी दुई काँधको बिचमा आधुनिक जिपिएस (GPS) र उच्च प्रविधियुक्त सेन्सरहरू जडान गरिएको हुन्छ। यो ६६ ग्रामको भेस्टले खेलका क्रममा खेलाडीले पार गरेको कुल दुरी, दौडको तीव्रता, गति (Speed), मुटुको धड्कन (Heart Rate), द्रुत गति लिने (Accelerations) र घटाउने दर, तथा आधुनिक म्याग्नेटोमिटर र एक्सलेरोमिटरको सहयोगमा खेलाडीले सहनुपरेको शारीरिक टक्कर (Impacts) सम्बन्धी सम्पूर्ण डेटा रेकर्ड गर्दछ। यी सबै तथ्याङ्कहरू बेन्चमा बसेका मेडिकल टोली र स्पोर्ट्स साइन्टिस्टहरूको स्क्रिनमा रियल-टाइममा प्राप्त हुन्छन्। यसबाट प्राप्त तथ्याङ्कले खेलाडीको मैदानभित्रको त्रुटिपूर्ण व्यवहार सुधार्न मात्र मद्दत गर्दैन, अभ्यास वा म्याचका क्रममा खेलाडी कुन बेला चोटग्रस्त हुने जोखिममा छ भन्ने पूर्वचेतावनी (Warning) समेत दिन्छ।

सन् २०१६ देखि स्पेनको ‘ला लिगा’ (La Liga) लगायतका शीर्ष लिगहरूमा तथ्याङ्क, हिटम्याप (Heatmap), र किमि दुरी मापन गर्न यसको व्यापक प्रयोग हुँदै आएको छ। बार्सिलोना जस्ता विश्वप्रसिद्ध क्लबहरूले यसको नियमित प्रयोग गरिरहेका छन्। पूर्वप्रशिक्षक लुइस एनरिकेले आफ्नो कार्यकालमा जोर्डी अल्बा र इभान राकिटिच जस्ता स्टार खेलाडीहरूलाई कुन म्याचमा विश्राम (Rest) दिने भन्ने निर्णय यही भेस्टको डेटाका आधारमा गर्ने गरेका थिए। बार्सिलोनाले प्राप्त गरेको उत्कृष्ट नतिजाले विश्वका अन्य प्रमुख ड्रेसिङ रुमहरूमा पनि यसको प्रयोगलाई व्यापक बनाएको छ। यद्यपि, हुआन रोमान रिकेल्मे जस्ता परम्परागत (Traditional) फुटबल प्रेमीहरू भने यस्ता प्रविधिको प्रयोगबाट अझै पूर्ण रूपमा विश्वस्त हुन सकेका छैनन्।

स्मार्ट भेस्टबाट प्राप्त डेटा हाल शारीरिक प्रशिक्षक र मुख्य कोचहरूका लागि मात्र नभई खेल विश्लेषक, मिडिया, र क्लबका स्पोर्ट्स डाइरेक्टरहरूका लागि समेत उत्तिकै उपयोगी बनेको छ। स्पोर्ट्स डाइरेक्टरहरूले आफ्ना टोलीका खेलाडीको क्षमता जाँच्न र नयाँ खेलाडी खरिद गर्दा (Scouting) उनीहरूको शारीरिक क्षमता विश्लेषण गर्न यो डेटा प्रयोग गर्छन्। एलिट वा शीर्ष श्रेणीका व्यावसायिक क्लबहरूका लागि एउटा यस्तो उच्च प्रविधियुक्त जिपिएस भेस्टको मूल्य १,८०० देखि २,००० पाउन्ड (करिब ३ लाख देखि साढे ३ लाख नेपाली रुपियाँ) सम्म पर्छ। यसरी असजिलो मानिने एउटा सानो पोसाक आज परिमार्जित भई आधुनिक फुटबल जगत्‌को अभिन्न र अपरिहार्य अङ्ग बनिसकेको छ।