इलाम / कुनै पनि उद्यममा सफलता पाउन लगनशीलता, पारिवारिक एकता र सङ्कटसँग जुध्ने आँट कति आवश्यक हुन्छ भन्ने कुराको प्रत्यक्ष उदाहरण बनेको छ इलामको जस्बिरे चिया प्रशोधन उद्योग। जम्मा दुई वर्षअघि भीषण आगलागीमा परेर करिब आठ करोड रुपैयाँ बराबरको ठूलो क्षति बेहोरेको यस उद्योगले फेरि शून्यबाट आफ्नो नयाँ व्यावसायिक यात्रा सुरु गरेको थियो। खरानीबाट ब्युँतिएको यो उद्योगले पछिल्लो समय अविश्वसनीय रूपमा प्रगति गर्दै आफ्नो उत्पादन क्षमतालाई तीन गुणाले विस्तार गर्न सफल भएको छ। वार्षिक ३० हजार केजी अर्गानिक अर्थोडक्स चिया उत्पादन गर्दै आएको यो उद्योगले यस वर्षदेखि आफ्नो क्षमता बढाएर एक लाख केजी पुर्याउने अन्तिम तयारी गरिसकेको छ।
एक दशकअघि जम्मा १४ लाख रुपैयाँको न्यून पूँजीबाट सुरु गरिएको जस्बिरे चिया प्रशोधन उद्योग अहिले आठ करोड रुपैयाँको विशाल लगानीमा परिणत भइसकेको छ। यस उद्योगको सबैभन्दा ठूलो र मुख्य विशेषता भनेको यहाँ उत्पादित अर्गानिक अर्थोडक्स ‘स्पेशल टी’ हो, जसको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उच्च माग रहेको छ। उद्योगले वार्षिक सात हजार केजी ‘स्पेशल टी’ उत्पादन गर्छ, जसमा करिब दुई हजार केजी चिया त कडा मिहिनेतका साथ सुइरोबाट मात्र तयार पारिन्छ। उद्योगका सञ्चालकहरू गृष्म सुब्बा र शरद् सुब्बाका अनुसार नेपालमा प्रतिकेजी १५ हजार रुपैयाँमा बिक्री हुने यही विशिष्ट चिया जब अमेरिका, जापान, फ्रान्स, चीन, नेदरल्यान्ड, डेनमार्क र जर्मनी जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्छ, तब यसको मूल्य प्रतिकेजी एक लाख रुपैयाँसम्म कायम हुने गर्दछ।
यस चिया उद्योगको लोभलाग्दो सफलता र ब्रान्डिङको पछाडि सुब्बा परिवारका सबै सदस्यहरूको बलियो एकता र व्यावसायिक श्रम विभाजन जोडिएको छ। विसं २०४२ मा स्वर्गीय भैरव रिसालले स्थानीयलाई आलुखेती सँगसँगै चिया रोप्न सिकाएर सुरु गराएको चियाखेतीको अभियानलाई स्थानीय सूर्य सुब्बाका चार भाइ छोराहरूले आज यो उचाइमा पुर्याएका हुन्। सूर्य सुब्बाका जेठो र माइलो छोराहरू शरद् र गृष्मले १० वर्षअघि यो उद्योग स्थापना गरेका थिए, जसमा गृष्मले बजार व्यवस्थापन सम्हाल्नुहुन्छ भने ‘नेपाल टी च्यालेन्ज–२०२४’ का ‘बेस्ट टी मेकर’ समेत रहनुभएका शरद्ले विगत २० वर्षदेखिको आफ्नो अनुभव प्रयोग गर्दै चियाको गुणस्तर र उत्पादनको नेतृत्व गरिरहनुभएको छ। त्यस्तै, साहिँला छोरा निर्विकल्पले उद्योगको प्राविधिक पाटो हेर्नुहुन्छ भने कान्छा छोरा विकल्पले अस्ट्रेलियामा बसेर अन्तर्राष्ट्रिय मार्केटिङको जिम्मेवारी सम्हालिरहनुभएको छ। यसका साथै गृष्मका छोरा कर्म पनि हालै पढाइ सकेर उद्योगमा आउने विदेशी पाहुनाहरूलाई चियाको बारेमा जानकारी दिने विशेष भूमिकामा जोडिनुभएको छ।
जस्बिरे चिया प्रशोधन उद्योगले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन र रोजगारी सिर्जनामा समेत ठूलो योगदान पुर्याएको छ। यस उद्योगले इलाम नगरपालिका–४ जस्बिरे गाउँका १८५ घरपरिवारले उत्पादन गर्ने हरियोपत्ती खरिद गर्ने गरेको छ भने उद्योगको आफ्नै ६० रोपनी र भाडामा लिएको ४०० रोपनी जमिनमा उत्पादित हरियोपत्ती पनि यहाँ प्रशोधन हुने गर्दछ। यस उद्योगमा हाल सुनकेसरी, रेडपान्डा र कोठीडाँडा ब्युटीलगायत नामका ३५ भन्दा बढी प्रकारका बहुमूल्य अर्गानिक अर्थोडक्स चियाहरू उत्पादन हुने गरेका छन्, जसले नेपाली चियालाई विश्व बजारमा एउटा विशिष्ट पहिचान दिलाउन सफल बनाएको छ।
